Şaquli İmpuls Qurğusu

Bu qurğu mexanikanın iki əsas qanununu — enerjinin və impulsun saxlanma qanunlarını nümayiş etdirir. Üç fərqli ölçü və kütləyə malik metal kürə yuxarıdan aşağıya doğru asılmış vəziyyətdə yerləşir. Üst kürə hərəkətə gətiriləndə onun enerjisi və impulsu zəncirvari şəkildə aşağıdakı kürələrə ötürülür. Kütlələr arasındakı fərq enerjinin ötürülmə sürətini və həcmini dəyişdirir.

Bu proses elastik toqquşma və cazibə qüvvəsinin birgə təsirini müşahidə etmək üçün əla nümunədir. Hərəkət zamanı mexaniki enerjinin bir hissəsi istilik və səs enerjisinə çevrilir, lakin əsas hissə hərəkətdə saxlanılır. Qurğu fizika dərslərində təcrübə vasitəsi kimi istifadə olunur. Bu eksponat vasitəsilə insanlar sadə müşahidə ilə mürəkkəb fiziki anlayışları öyrənə bilirlər.

Hərəkətin baş verməsi üçün yalnız başlanğıcda verilən kiçik enerji kifayət edir. Qalan işi təbiətin qanunları görür. Buradakı hər yellənmə və toqquşma görünməz, amma dəyişməz fizika qanunlarının canlı nümayişidir.

Bu qurğuda kürələr yuxarıdan buraxıldığında, aşağı düşdükcə potensial enerji kinetik enerjiyə çevrilir. Kürə digər kürələrlə toqquşduqda impulsun saxlanması və enerji çevrilməsi müşahidə olunur. Kürələrin kütləsi və ölçüsü fərqli olduğundan, nəticədə hərəkət və sürət fərqləri aydın görünür.

Fizikada enerjinin və impulsun saxlanma prinsipləri XVII əsrdə İsaak Nyutonun işləri ilə elmi əsasını tapıb. İlk pendulum təcrübələri isə hələ 1600-cü illərdə Qalileo Qaliley tərəfindən aparılmışdı. Fərqli kütlələr arasında enerjinin ötürülməsini nümayiş etdirən qurğular XIX əsrdə təhsil və elmi sərgilərdə populyarlaşdı. Bu gün bu qurğu həm təhsil vasitəsi, həm də fizikanın gözəlliyini göstərən simvol kimi qəbul olunur.